Elinizde yazılmış bir paragraf varsa yapay zeka metin düzeltme işine sınır koyarak başlayın: önce yalnızca yazım ve noktalama hatalarını bulmasını, her değişikliğin gerekçesini göstermesini isteyin. Anlamı belirsiz cümleleri sizin yerinize tamamlamasın. Son metni, kabul ettiğiniz düzeltmelerden oluştursun.
"Bu yazıyı güzelleştir" isteği bazen bütün paragrafı değiştirir. Oysa sizin derdiniz bitişik yazılmış bir "de" olabilir. Metin uzamadan, samimi bir cümle resmî duyuruya dönüşmeden de düzeltme yapılabilir. İlk turda neye dokunulacağını belirlemek, gereksiz değişiklikleri azaltır.
Asıl metni saklayın, düzeltmenin kapsamını yazın
Metnin bir kopyasını kendinizde tutun. İlk deneme için birkaç paragraf yeterli; eski ve yeni hâli yan yana rahatça okuyabilmelisiniz. Göndermeniz gerekmeyen telefon numarası, adres veya özel bilgileri çıkarın. Başkasına ait kapalı bir yazışmayı kullanacaksanız paylaşma yetkinizi de değerlendirin.
Ardından metnin nerede kullanılacağını belirtin. "Bir arkadaş grubuna yazıyorum; günlük dil kalsın" açıklaması, asistanın sıradan kelimeleri gereksiz yere resmileştirmesini önlemeye yardımcı olur. Şu talimatla başlayabilirsiniz:
Aşağıdaki metinde yalnızca yazım ve noktalama hatalarını bul. Her öneriyi numaralandır; eski ifade, önerilen ifade ve kısa gerekçe ver. Kelime seçimini ve cümle sırasını şimdilik değiştirme. Anlamı belirsiz bir yer varsa tahmin etme, bana soru sor. Henüz temiz metni yazma.
Burada yazının tamamını yeniden üretmek yerine değişiklikleri görüyorsunuz. Asistan doğru yazılmış bir ifadeye de müdahale edebilir; listedeki her maddeyi otomatik kabul etmeyin. Bir kelime size yabancı geldiği için yanlış yazılmış sayılmaz.
Sıfırdan yazılacak bir duyuru için önce notlardan taslak oluşturma rehberini kullanabilirsiniz. Bu çalışmada ise başlangıç malzemeniz, zaten kurduğunuz cümlelerdir.
Yazım hatasıyla üslup tercihini ayırın
Aşağıdaki kısa metin bu yazı için hazırlanmış hayalî bir örnektir:
Bende cumartesi gelebilirim. Bahçede buluşalımmı? Deniz, Ece'ye onun kitabını getireceğini söyledi.
İlk turdaki düzeltme listesi şöyle olabilir:
- "Bende cumartesi gelebilirim." yerine "Ben de cumartesi gelebilirim." Buradaki "de", kişinin de gelebileceğini belirten bağlaçtır.
- "buluşalımmı?" yerine "buluşalım mı?" Soru eki önceki kelimeden ayrı yazılır.
TDK, bağlaç olan da/de'nin ayrı yazıldığını belirtir. Ancak "Kitap bende" cümlesindeki kullanım aynı değildir. Asistanın bütün "bende" kelimelerini körlemesine ayırmasına izin vermeyin; kuralı cümlenin anlamıyla birlikte değerlendirin.
"Buluşalım mı?" düzeltmesinin dayanağı da TDK'nin soru ekinin yazılışı açıklamasıdır. "Bahçede bir araya gelelim mi?" ise yazım düzeltmesinden öte, kelime seçimini değiştiren bir öneridir. İlk turda bunu uygulamak zorunda değilsiniz.
Asistan bir gerekçe yazdığında kuralın gerçekten söylediği şeyi kontrol edin. "Daha akıcı" açıklaması, bir ifadenin yanlış olduğunu kanıtlamaz. Özellikle alışık olduğunuz kelimeler gereksiz eş anlamlılarla değişiyorsa, öneriyi üslup tercihi olarak ayrı tutun.
Belirsiz cümleyi yazara sorun
Örnekteki son cümlede kitap kimin? Deniz'in mi, Ece'nin mi, başka birinin mi? Noktalama işaretleri düzgün olsa da "onun" kelimesi bunu tek başına açıklamıyor. Asistanın en makul kişiyi seçmesi, sizin anlatmak istediğiniz olayı değiştirebilir.
Bu noktada yeni metin istemek yerine soruyu cevaplayın. Kitabın Ece'ye ait olduğunu varsayalım. Asistana şöyle yazabilirsiniz:
Kitap Ece'ye ait. Getirecek kişi Deniz. Son cümleyi bu iki bilgiyi açık tutarak düzelt; diğer cümlelere dokunma.
"Deniz, Ece'ye Ece'nin kitabını getireceğini söyledi" cümlesi tekrarlı görünse de kimin kitabından söz edildiğini açıklar. Daha doğal bir seçenek isterseniz önce bağlamı tamamlayabilirsiniz: "Ece kitabını Deniz'de unutmuştu. Deniz, kitabı getireceğini söyledi." Fakat kitabın unutulduğu bilgisi ilk metinde yoktur; yalnızca gerçekten böyle olduysa eklenebilir.
Her tekrar hata değildir. Bir adı yeniden yazmak belirsizliği çözüyorsa, sırf tekrar etmesin diye zamire dönmek iyi bir düzeltme sayılmaz. Bilmediğiniz ayrıntıda durup yazara sormak, akıcı görünen bir tahminden daha kullanışlıdır.
Yalnızca seçtiğiniz değişiklikleri uygulayın
Yazım düzeltmeleri tamamlandıktan sonra isterseniz ayrı bir üslup turu açın: "İkinci paragraftaki uzun cümleyi böl; günlük kelimelerimi koru." Tüm metni "profesyonelleştir" demek yerine sizi rahatsız eden satırı gösterin. Böylece ilk turda onayladığınız ifadelerin yeniden değişip değişmediğini fark etmeniz kolaylaşır.
Yapay Zeka günlük Türkçeyle yanıt verir ve yanıtların altında kaynakları gösterir. Bir yazım kuralı açıklanıyorsa bağlantıyı açıp okuyun. Kaynak, sizin cümlede kimi kastettiğinizi söyleyemez; o bilgi sizdedir.
Son isteğiniz seçici olsun: "Listendeki 1 ve 2 numaralı düzeltmeleri uygula. Son cümlede kitabın Ece'ye ait olduğunu açık yaz. Başka değişiklik yapma." Çıkan metni ilk kopyayla yan yana okuyun. Değişmesini istemediğiniz kelimeler aynı mı? Yeni bir bilgi eklenmiş mi? Son olarak metni sesli okuyup kendinize ait gelmeyen ifadeleri geri alın. Kaydedeceğiniz sürümde yalnızca onayladığınız değişiklikler kalsın.
