Kısa bir yapay zeka şiir yazma denemesi için önce gördüğünüz bir sahneyi kendi kelimelerinizle anlatın. Asistandan bu ayrıntılarla birkaç dize önermesini isteyin; ardından soyut sözleri ayıklayıp satırların nerede biteceğini sesli okuyarak seçin. İlk denemede uyak ve hece sayısını serbest bırakabilirsiniz.

Boş sayfaya "özlem hakkında güzel bir şiir yaz" demek yerine, özlemi size düşündüren nesneyi verin. Mutfakta ikinci bir bardağın durması gibi küçük bir ayrıntı metne yön verir. Şiirin kime seslendiğine ve hangi kelimelerin kalacağına siz karar verirsiniz.

Duygunun yanına görünen bir ayrıntı koyun

Bir kâğıda sahnenizi düz cümlelerle yazın. Şiir gibi görünmesine uğraşmayın. Bu yazı için kurulmuş hayalî bir örnek şöyle: "Sabah mutfakta iki bardak vardı. Birine çay koydum. Diğeri pencerenin önünde boş kaldı. Camdan hafif bir serinlik geliyordu."

Notun içinde eşyalar, bir hareket ve hissedilen bir şey var. "Sonsuz yalnızlık" gibi büyük bir ifade eklemeden de bu malzemeyle çalışabilirsiniz. Sizin sahneniz bir otobüs koltuğu, merdivene bırakılmış bir poşet veya kapanan dükkânın önündeki ışık olabilir. Başlangıçta tek mekânda kalın; yeni bir olay eklemek yerine orada neye baktığınızı netleştirin.

Gerçek bir kişiyi anlatıyorsanız adını, adresini ve özel konuşmasını paylaşmadan çalışın. Örnekteki bardağın kime ait olduğunu açıklamak zorunda değilsiniz. Kendinize saklamak istediğiniz ayrıntıyı nottan çıkarın; sahnenin anlaşılması için gerekli eşyayı koruyun.

Kısa bir serbest şiir taslağı isteyin

Yapay Zeka gibi Türkçe çalışan bir asistana notu verip ilk denemeyi altı dizeyle sınırlayabilirsiniz. Buradaki sayı bir şiir kuralı değil, çıktıyı rahatça düzenlemek için seçilmiş bir sınırdır.

Bu sahneden altı dizelik Türkçe bir şiir taslağı öner. Serbest ölçü kullan; uyak kurmak için cümleyi bozma. Yalnızca verdiğim eşya ve hareketlerden yararlan. Duyguyu adıyla söylemek yerine sahnede göster. Ünlü bir şairi taklit etme, başka şiirlerden dize alma. Sahne: [notunuz].

Serbest şiirde her dizeyi aynı hece sayısına getirmek gerekmez. MEB'in şiirde ahenk açıklaması, serbest şiirde vurgu, kelime tekrarı ve tonlamanın kullanılabildiğini anlatır. Bu denemede sesli okumaya zaman ayırmamızın nedeni de bu.

Taslağı okurken önce hangi dizeyi sevdiğinizi işaretleyin. Tamamını yeniden yazdırmak, hoşunuza giden o küçük ayrıntıyı da kaybettirebilir. "İkinci dize kalsın; yalnızca dördüncü dizeye iki seçenek ver" gibi dar bir istekle devam edin. Seçenekler arasında iyi bir satır bulamazsanız kendi düz cümlenize dönün.

Klişeyi nesneyle, fazlalığı silerek düzeltin

Asistanın eklediği her benzetmeyi kullanmanız gerekmez. Hayalî taslakta "Kalbimde sonsuz bir boşluk" yazdığını düşünelim. Bu satırın yerine "Pencerenin önünde ikinci bardak" demeyi deneyin. İkincisi, başlangıçtaki sahneyi okurun önüne getirir; duyguyu nasıl okuyacağına biraz yer bırakır.

İki satırı yan yana okuyun. Hangisi sizin söylemek istediğinize daha yakın? Daha süslü olanı seçmek zorunda değilsiniz. Sonraki mesajda düzeltmenin nedenini de belirtin:

"Sonsuz boşluk" ifadesini çıkar. İkinci bardağı koruyan iki sade dize öner. Yeni eşya, kişi veya açıklayıcı son cümle ekleme. Diğer dizelere dokunma.

Aynı düşünceyi tekrarlayan dizeleri de ayıklayın. Bir satır zaten boş bardağı gösteriyorsa sonraki satırın "Çünkü yalnızdım" diye açıklaması gerekmeyebilir. O satırı silip metni yeniden okuyun. Anlam kopuyorsa geri alın. Bu, bütün soyut kelimeleri yasaklayan bir kural değil; elinizdeki kısa taslak için bir düzenleme denemesi.

Dize sonlarını sesli okuyarak seçin

Kelimeler yerleşince aynı cümleyi iki farklı yerden bölün. Aşağıdaki kısa örnek bu yazı için oluşturuldu; herhangi bir şairden alıntı değil:

Çayı doldurdum
ikinci bardağa bakmadan

Bir de şöyle okuyun:

Çayı doldurdum ikinci bardağa
bakmadan

İlkinde doldurma hareketinden sonra duruyoruz. İkincisinde "ikinci bardağa" sözü ilk dizeye bağlanıyor ve başka bir anlam doğurabiliyor. Sayfada güzel göründüğü için yapılan bir bölme, anlatmak istediğinizi değiştirebilir. İki hâli de normal konuşma sesinizle okuyun; amaçladığınız anlama uyanı tutun.

Son dosyada satır sonlarının korunduğuna bakın. Bir mesaj uygulamasına yapıştırınca dizeler tek paragrafa dönüşmüşse göndermeden önce düzeltin. Başlığı en sona bırakın; şiirin bütün duygusunu açıklamak yerine içindeki bir nesneyi veya kısa ifadeyi deneyin.

Tanıdık gelen bir dizeyi tırnak içinde aratın. Eşleşme bulursanız o dizeyi kendi gözleminizden yeniden kurun; sonuç çıkmaması da özgünlük garantisi değildir. Gerçek bir tarih veya edebiyat bilgisi eklediyseniz kaynağını açıp kontrol edin. Yapay Zeka yanıtların altında kaynakları gösterir; bağlantıdaki metni sizin okumanız gerekir.

Metni şarkıya taşımak isterseniz şarkı sözü hazırlama rehberindeki kıta ve nakarat çalışmasına geçebilirsiniz. Şimdilik şiiri bir kez daha okuyun ve size ait gelmeyen son kelimeyi kendiniz değiştirin.