Elinizde kısa bir sahne varsa yapay zeka hikaye yazma denemesini anlatıcıyı değiştirerek sürdürebilirsiniz. Olay aynı kalsın; önce bir karakterin, sonra diğerinin gördüklerini yazdırın. Her anlatıcıya hangi bilgilerin açık olduğunu baştan belirtin. İki metni karşılaştırırken değişen şeyin olay mı, kişinin yorumu mu olduğuna bakın.
Bu çalışma için aşağıda tamamen hayalî bir kitapçı sahnesi kuracağız. Örnek paragraflar da yazı alıştırması; uygulamadan alınmış yanıtlar değil. Yapay Zeka ile sohbet ederken kendi sahnenizi aynı biçimde verebilirsiniz. Henüz olayınız yoksa önce anıdan kurguya hikâye hazırlama yazısındaki karakter ve engel çalışmasını yapın. Burada hazır sahnenin anlatımını değiştireceğiz.
Olanları ve görülenleri ayrı yazın
Sahnenin değişmeyecek akışını birkaç cümlede sabitleyin: Deniz kitapçıya girer, kırmızı mühürlü krem renkli bir zarfı tezgâha bırakır. Kitapçı "Buraya koyabilirsin" der. Deniz çıkar. Ardından Ece girer; kitapçının zarfı tezgâhtan alıp arkasındaki rafa koyduğunu görür. Zarf açılmaz. Deniz ile Ece içeride karşılaşmaz.
Şimdi bilgi sınırlarını ekleyin. Deniz, zarfı bıraktığını ve kitapçının söylediğini bilir; zarfın sonradan rafa taşındığını görmez. Ece, taşınan zarfı görür; onu Deniz'in bıraktığını veya içinde ne olduğunu bilmez. Kitapçının niyetini iki karakter de bilmiyor. Bu alıştırmada zarfın içeriğini yazar da belirlemiyor.
Bu notlar olayın bütününü içerdiği için asistanın her ayrıntıyı iki anlatıcıya da söyletmesi mümkün. İsteğinizde bilgi sınırını ayrıca belirtin:
Bu hayalî sahneyi iki ayrı birinci kişi anlatımıyla yazacağız. Önce yalnızca Deniz'in paragrafını yaz. Olay sırası değişmesin. Deniz, çıktıktan sonra olanları anlatmasın. Zarfın içeriğini açıklama. Başka karakterin niyetini veya düşüncesini kesin bilgi olarak yazma.
Aynı sahnenin iki kısa anlatımını karşılaştırın
Deniz için örnek paragraf şöyle olabilir:
Zarfı tezgâhın kenarına bıraktım. Kırmızı mühür yukarı bakıyordu. Kitapçı "Buraya koyabilirsin" deyince elimi çektim. Bir an zarfı yeniden elime almak istedim; sonra kapıya yöneldim. Dışarı çıkınca dönüp bakmadım.
Ece'ye geçerken olay notunu yeniden verin. İkinci isteğe "Ece, Deniz çıktıktan sonra giriyor; onu görmedi" cümlesini ekleyin. Deniz'in içinden geçeni Ece'ye aktarmayın. Ece'nin paragrafı farklı bir yerden başlayabilir:
İçeri girdiğimde kitapçı tezgâhtaki krem renkli zarfı kaldırdı. Kırmızı mührü bana dönüktü. Zarfı arkasındaki rafa koyarken gözüm elini izledi. Acaba biri almaya mı gelecekti? Sormadım; rafın önünden çekilmesini bekledim.
İlk anlatıcı bırakma anında tereddüt ediyor. İkincisi, gördüğü hareketten bir soru çıkarıyor. Tereddüt ve merak burada kurgu için eklediğimiz iç tepkiler. Ece'nin "biri almaya mı gelecekti?" sorusu yeni bir olayın gerçekleştiğini bildirmiyor. "Sahibi birazdan gelecekti" deseydi elinde bulunmayan bilgiyi kesinleştirmiş olacaktı.
İki paragrafı art arda okuyun. Zarfın rengi veya yeri değişmiş mi? Ece, Deniz'in sözlerini duymuş gibi mi konuşuyor? Anlatıcı değiştiğinde aynı ayrıntıyı tekrar etmeniz gerekmez. Fakat birinde açılmayan zarf diğerinde açıklama olmadan açılmış görünüyorsa olay notuna dönün.
Anlatıcının bilemeyeceği cümleyi düzeltin
Asistan Ece'nin ağzından "Kitapçı, Deniz'in geri dönmesinden korktuğu için zarfı sakladı" yazabilir. Cümle sahnemizde bulunmayan bir nedeni kesinleştiriyor. Ece, Deniz'in kim olduğunu bilmiyor; kitapçının korkusunu da gözlemlemiş değil. Üstelik rafa koymak, tek başına saklama niyetini göstermiyor.
Yalnızca bu cümleyi düzelt. Ece'nin gördüğü hareket kalsın. Kitapçının niyetini açıklama, yeni olay ekleme. Merakını koruyacaksan bunu cevaplanmamış bir soru olarak yaz.
"Kitapçı zarfı arkasındaki rafa koydu; neden orayı seçtiğini merak ettim" bu sınırı korur. Bütün paragrafı yeniden yazdırmadan önce bu tek değişikliği kendi metninize işleyin.
MEB'in anlatıcı ve bakış açısı açıklaması, olayın içindeki kahramanın yaşadıklarını birinci kişiyle anlatmasını diğer anlatım biçimlerinden ayırır. Her şeyi bilen anlatıcı da bir yazarlık tercihidir. Burada seçtiğimiz sınır, aynı sahneyi iki kişinin sınırlı bilgisiyle denemek için var.
Okurun hangi soruyla kalacağını seçin
Deniz'in paragrafı "Zarfı bırakırken neden tereddüt etti?" sorusunu öne çıkarıyor. Ece'nin paragrafıysa okuru zarfın önceki yolculuğundan habersiz bırakıyor. Hangisini kullanacağınızı yalnızca daha süslü cümlelere göre seçmeyin. Hikâyenin devamında hangi merakı taşımak istediğinize bakın.
Bir arkadaşınıza yalnızca seçtiğiniz paragrafı okutun. Karakterin kesin olarak ne bildiğini ve neleri tahmin ettiğini anlatmasını isteyin. Ece'nin zarfın sahibini tanıdığını düşünürse bunu hangi cümleden çıkardığını sorun. O cümleyi düzeltip yeniden okuyun; olay notunuz aynı yerde dursun.
Hikâyeye gerçek bir kitapçı veya tarihî ayrıntı ekleyecekseniz onu ayrıca doğrulayın. Yapay Zeka yanıtının altındaki kaynak bağlantısını açıp ilgili bilgiyi kontrol edin. Hayalî sahnemizdeyse zarfı kimin gördüğünün cevabı sizin yazdığınız olay notunda.
