Deepfake, bir kişinin yüzünü, hareketlerini veya sesini yapay zekâ teknikleriyle taklit eden ya da değiştiren içeriktir. Kişi, söylemediği bir sözü söylüyormuş veya yapmadığı bir hareketi yapıyormuş gibi görünebilir. Yalnızca görüntüde değil, ses kaydında da karşınıza çıkabilir.

Bir videoyu görünce "deepfake nedir, bu da onlardan biri mi?" diye düşündüğünüzde iki soruyu ayırın: Kayıt üzerinde ne yapılmış, yanında yazan iddia doğru mu? Gerçek bir video da yanlış tarih veya açıklamayla paylaşılabilir. İddianın yanlış olması, videonun yapay zekâyla üretildiğini tek başına göstermez.

Her yanıltıcı video deepfake değildir

KVKK'nın Deepfake Bilgi Notu, kavramı insanın yüzünü, hareketini ve sesini taklit etme veya değiştirme üzerinden tanımlar. Adı, İngilizce derin öğrenme ve sahte sözcüklerinin birleşiminden gelir. Yapay zekâyla çizilmiş bir dağ manzarasına bakıp aynı tür kişisel taklit yapıldığını söyleyemezsiniz.

Tamamen hayalî bir mahalle kitap takası düşünelim. Düzenleyici, geçen yıl kameraya "Buluşma pazar günü" demiş olsun. Olayın aşağıdaki farklı sürümleri bu yazı için hazırlanmış örneklerdir:

  • Aynı kayıt bu yılın etkinliğiymiş gibi paylaşılırsa sorun yanlış tarihtir. Görüntü ve sesin değiştirilmesi gerekmez.
  • "Buluşma pazar günü yapılmayacak" cümlesinin sonu kesilip farklı anlam verilirse kesme yoluyla yanıltma vardır. Bunun için de yapay zekâ kullanmak gerekmez.
  • Düzenleyicinin yüzü veya sesi yapay zekâyla değiştirilip söylemediği bir cümle ona söyletilirse deepfake örneğidir.

Teyit'in kendi metodolojisi, deepfake ile eski tarihli içeriği ve bağlamdan koparmayı ayrı başlıklarda ele alır. Ayrım pratikte işe yarar: Eski kaydı bulduğunuzda tarihi düzeltebilirsiniz; bundan yola çıkıp yüzün veya sesin teknik incelemesini yaptığınızı söyleyemezsiniz.

Gözünüze takılan ayrıntı bir ipucudur

KVKK'nın bilgi notunda doğal olmayan göz hareketleri, yüz ile bedenin uyumsuzluğu ve robotik ses gibi ayrıntılar, şüphe uyandırabilecek ipuçları olarak sıralanır. Bunları birer kesin sonuç gibi kullanmayın. "Dudakları tuhaf görünüyor" gözlemiyle "Bu kişi hiç böyle bir şey söylemedi" iddiası aynı değildir.

Öte yandan belirgin bir tuhaflık bulamadığınız için kaydı doğrulanmış saymayın. Yüzü yakından incelemek, videonun hangi gün çekildiğini veya cümlenin öncesinde ne söylendiğini göstermez. Görüntü size çok doğal gelse de kaynak ve bağlam kontrolünü sürdürün.

Şüpheyi açıkça not etmek yeterli: "Ses ile görüntü arasında fark sezdim; nedenini bilmiyorum." Böylece gözleminizden bir kişiye yönelik kesin suçlama üretmezsiniz. Bu yaklaşım, yapay zekânın günlük risklerini değerlendirirken de yararlı olan kaynak kontrolünü, tek bir medya iddiasına uygular.

Önce neyi doğruladığınızı yazın

Hayalî örnekte paylaşımın başlığı "Kitap takası bu pazar" olsun. Kontrol edeceğiniz iddiayı aynı açıklıkla yazın. "Video sahte mi?" gibi geniş bir soru yerine, "Bu kayıt bu yılki buluşmanın gününü mü duyuruyor?" sorusuna cevap arayın.

Bir notta paylaşım bağlantısını ve gördüğünüz tarihi tutun. Videodaki sözleri başlıktan ayrı yazın. Düzenleyici yalnızca "pazar" diyorsa, bu sözcükten yıl veya ay çıkaramazsınız. Başlığın eklediği bilgiyi kişinin gerçekten söylediği bilgiyle karıştırmayın.

Birden fazla ayrıntı varsa hepsini aynı anda onaylamayın. Kaydın eski olduğunu bulmanız tarih iddiasını açıklayabilir. Sesin değiştirilip değiştirilmediği ise hâlâ bilinmeyebilir. Notta bu soruyu açık bırakın; elinizdeki kanıtın cevaplamadığı bir boşluğu tahminle doldurmayın.

Paylaşımdan asıl kayda geri gidin

Etkinliğin adını ve videoda geçen belirgin bir cümleyi arayın. Düzenleyicinin kendi sayfasındaki duyuruyu açın; yalnızca başkasının aynı klibi tekrar paylaşmasıyla yetinmeyin. Bulduğunuz kaydın yayın tarihini, açıklamasını ve daha uzun sürümü varsa konuşmanın öncesini okuyup dinleyin.

Videodan belirgin bir kareyle görsel araması da yapabilirsiniz. Google'ın Türkçe yardım sayfası, Lens sonuçlarında aynı veya benzer görselin bulunduğu sitelerin çıkabileceğini anlatır. Sonuçlardan ilgili sayfaya gidin. Bir eşleşme bulmak kayıt için iz sağlar; hiçbir sonuç bulamamak ise videonun yeni veya gerçek olduğunun kanıtı değildir.

Hayalî buluşmanın eski kaydını bulduğunuzu varsayalım. Geçen yılki duyuruyla bu yılki etkinlik sayfasını ayrı tutun. Bu yılın günü ancak bu yılın duyurusundan anlaşılır. Kaydın tarihini öğrenmiş olmanız, bugünkü programı kendiliğinden doğrulamaz.

Asistan notunuzu düzenleyebilir

Yapay Zeka'ya kişisel ayrıntılar eklemeden kısa bir kontrol notu yazabilirsiniz:

Bir etkinlik videosunu inceliyorum. Başlıkta bu pazar yazıyor; konuşmada yalnızca pazar deniyor. Bulduğum asıl yayın geçen yıldan. Bu bilgilerden çıkan sonucu, henüz doğrulamadığım sorulardan ayır. Videonun teknik olarak değiştirilip değiştirilmediğine karar verme.

Uygulamada yanıtın altındaki kaynakları açıp açıklamayı kontrol edebilirsiniz. Kaynak gösterilmesi doğruluk garantisi değildir; asistana video inceleme sonucu verdirmeye çalışmayın. Son notunuz "Bu paylaşım bu yılın duyurusunu kanıtlamıyor; güncel programı henüz doğrulamadım" olabilir. Asıl duyuruya ulaşana kadar klibi güncel bilgi diye paylaşmayın.