Yedi heceli bir yapay zeka şiir yazma denemesinde asistandan kısa bir taslak isteyin, sonra her dizeyi kendiniz heceleyin. Sayısı tutmayan satırı ayrı düzeltin. Bir kelime değiştiğinde hem heceleri hem de anlatılan olayı yeniden kontrol edin; yanına yazılmış "7 hece" açıklamasını doğru kabul etmeyin.

Hece ölçüsü, dizelerin hece sayılarının eşitliğine dayanır. MEB'in şiirde ahenk anlatımında yedili kalıp da açıklanır. Burada dört dizelik küçük bir alıştırma yapacağız. Uyak veya belirli bir nazım biçimi şartı koymadan yalnızca her dizeyi yedi hecede tutacağız.

Önce sahneyi ve değişmeyecek ayrıntıyı yazın

Bu deneme için hayalî bir sahne kuralım. Bir serçe dala konuyor. Dal hafifçe sallanıyor. Serçe uçtuktan sonra yaprakta bir tüy kalıyor. Şiirde korunmasını istediğimiz olay sırası bu. Kuşun neden uçtuğunu bilmiyoruz; ona korku veya sevinç yakıştırmak zorunda değiliz.

Kendi sahnenizi kullanacaksanız önce düz cümlelerle not edin. Hangi ayrıntıyı mutlaka koruyacağınızı da ekleyin. Örneğin tüyün yaprakta kalması sizin için önemliyse, sırf ölçüye uysun diye onu yere düşürmeyin. Dizeyi kısaltırken her sözcük aynı ölçüde vazgeçilebilir olmayabilir.

Yapay Zeka gibi Türkçe yazışabildiğiniz bir asistana şu isteği verebilirsiniz:

Bu hayalî sahne için dört dize öner. Her dize yedi heceli olsun. Serçe dala konsun, dal sallansın, serçe uçsun ve yaprakta bir tüy kalsın. Bu sırayı koru. Uyak zorunlu değil. Sözcükleri heceye ayırıp her dizenin toplamını ayrıca göster. Başka şiirlerden dize alma, belirli bir şairi taklit etme.

İlk yanıtta çok seçenek istemeyin. Dört satırın sayımını yapmak kolayken on ayrı şiiri karşılaştırmak işi dağıtabilir. Serbest ölçüyle başlamak isterseniz bir sahneden şiir taslağı hazırlama yazısındaki gözlem ve dize sonu çalışmasını kullanabilirsiniz. Buradaki alıştırmanın sınırı ise baştan belirlenmiş hece sayısı.

Sözcükleri ayırın, toplamı kendiniz bulun

MEB'in hece bilgisi sayfasında anlatıldığı gibi, sözcüklerdeki ünlüleri sayarak hece sayısını kontrol edebilirsiniz. Örneğin "serçe" iki, "bir" bir hecedir. Heceye ayırmada takılırsanız TDK'nin hece yapısı açıklamasına bakın. Harf sayısıyla hece sayısını karıştırmayın; "tüy" üç harfli, tek heceli bir sözcük.

Aşağıdaki dörtlük bu yazının hayalî sahnesi için hazırlanmış bir örnek:

Serçe kondu bir dala
Dal usulca sallandı
Serçe uçtu uzağa
Bir tüy kaldı yaprakta

İlk dizeyi "Ser-çe / kon-du / bir / da-la" diye ayırınca 2 + 2 + 1 + 2 = 7 buluruz. Eğik çizgiler yalnızca sözcük sınırını gösteriyor; okurken zorunlu durak anlamına gelmiyor.

Diğer dizelerin sayımını da atlamayın:

  • Dal / u-sul-ca / sal-lan-dı: 1 + 3 + 3 = 7.
  • Ser-çe / uç-tu / u-za-ğa: 2 + 2 + 3 = 7.
  • Bir / tüy / kal-dı / yap-rak-ta: 1 + 1 + 2 + 3 = 7.

Asistan toplamı doğru yazıp bir sözcüğü yanlış ayırabilir. Önce parçaları kontrol edin, sonra toplayın. Ekrandaki açıklamayı kapatıp kendi sayımınızı yapmak, verilen sayıyı fark etmeden tekrarlamanızı da önler.

Uzun dizeyi anlamı bozmadan kısaltın

İlk satırın "Küçük serçe kondu bir dala" olduğunu düşünelim. "Küçük" iki hece ekler; dize dokuz heceye çıkar. Bu sahnede kuşun küçüklüğü vazgeçilmez değilse kelimeyi çıkararak yediye dönebiliriz. Serçenin dala konması korunur.

Aynı işlemi otomatik olarak her sıfata uygulamayın. Sizin notunuzda "kırık dal" önemliyse "kırık" kelimesini silmek sahneyi değiştirebilir. Önce korunacak bilgiyi söyleyin, ardından yalnız sorunlu dizeye yeni seçenek isteyin:

Yalnızca ilk dizeyi düzelt. Dokuz hece yerine yedi hece olsun. Serçenin dala konmasını koru. Yeni kişi veya olay ekleme. Diğer üç dizeyi değiştirme. Önerdiğin satırın hecelerini tek tek göster.

Gelen seçeneği eski satırın altına yazın. Ne kaybolduğuna bakın. "Kondu" yerine "uçtu" önerildiyse ölçü tutsa bile olay değişmiştir. Seçeneği reddedebilir veya kendi cümlenize dönebilirsiniz. Son kararı vermeden yeni satırı da baştan sayın.

Son dörtlüğü saymadan okuyun

Sayım işaretlerini kaldırıp dörtlüğü normal sesinizle okuyun. Bir kelimeyi yutmanız veya alışılmadık biçimde uzatmanız gerekiyorsa satırı yeniden ele alın. Yedi heceyi bulmak, sözcük sırasının doğal olacağını garanti etmez.

Kulağınıza takılan tek satırı işaretleyin. Düzeltmeden sonra dört satırı yeniden sayın; asistanın dokunmadığını söylediği dizeleri de karşılaştırın. Son dosyada şiirle sayım notlarını ayrı tutun. Paylaşacağınız metne yapıştırdığınızda dize sonlarının korunup korunmadığına bakın. Ödev için çalışıyorsanız öğretmeninizin yapay zekâ kullanımıyla ilgili kuralına uyun ve sizden istenen yazarlık açıklamasını ekleyin.