Kaynaklara dayanan bir yazıda yapay zeka makale yazma sürecine, okuduğunuz metinleri karşılaştırarak yardımcı olabilir. Önce her kaynağın hangi soruya cevap verdiğini, bulgusunu ve sınırını tek tabloda toplayın. Ardından kaynakların nerede uyuştuğunu, nerede farklı şeyler ölçtüğünü inceleyin. Paragrafı bu karşılaştırmadan sonra yazın; eksik kanıtı akıcı bir cümleyle kapatmayın.

Örneğin kütüphanelerde sessiz çalışma alanları hakkında kısa bir makale hazırlıyorsunuz. Önünüzde bir kullanıcı anketiyle bir salon gözlem raporu var. İkisi de çalışma alanlarından söz ediyor diye sonuçlarını aynı iddianın kanıtı sayamazsınız. Biri insanların tercihlerini, diğeri bir alanın kullanımını anlatıyor olabilir. Yazmadan önce bu farkı görmek gerekir.

Yazının sorusunu ve kaynak sınırını belirleyin

"Kütüphaneler hakkında makale" yerine "Sessiz çalışma alanları hakkında elimdeki kaynaklar ne söylüyor?" gibi cevaplanabilir bir soruyla başlayın. Soruyu daraltınca hangi kaynağın işe yaradığını anlamak kolaylaşır. Başka bir konuyu anlatan sayfayı sırf başlığında kütüphane geçiyor diye dosyaya eklemeyin.

Okuduğunuz her kaynağın başlığını, yazarını veya yayımlayan kurumu, tarihini ve bağlantısını kendi notunuza yazın. Karşılaştırılacak kısa bölümleri K1, K2 diye etiketleyin; sayfa numarası ya da bölüm adı da dursun. Tam metni okumadıysanız notunuz bunu açıkça söylesin. Bir özetten hareketle bütün çalışmanın yöntemini bildiğinizi varsaymayın.

Asistana yalnızca bu hazırlık için gereken metni verin. Kişisel bilgilerle paylaşma hakkınız olmayan içeriği çıkarın. Kaynakta bulunmayan yazar, tarih veya yayın adını tamamlatmayın. Eksik künyeyi asıl sayfadan bulun; bulamıyorsanız eksik olarak bırakın.

Kaynakları ortak bir tabloda karşılaştırın

Ayrı ayrı özetler, kaynakların birbirine nerede yaklaştığını görmeyi zorlaştırabilir. Aynı sütunları kullanan bir tablo isteyin:

Verdiğim K1 ve K2 bölümlerini şu sütunlarla karşılaştır: sorulan soru, incelenen kişi veya ortam, yöntem, bildirilen bulgu, metinde belirtilen sınırlılık, ilgili sayfa veya bölüm. Yalnızca verdiğim metni kullan. Bulamadığın bilgiye "bu bölümde belirtilmiyor" yaz. Henüz makale yazma.

Tablodaki her hücreyi kaynakla karşılaştırın. "Katılımcılar tercih etti" ifadesi "başarıyı artırdı" diye değişmişse düzeltin. Tercih bildirmekle bir sonuç ölçmek aynı şey değildir. Asistanın çıkardığı yorumlar varsa onları bulgu hücresinden çıkarıp ayrı bir nota taşıyın.

Aşağıdaki küçük örnek tamamen hayalîdir; gerçek bir araştırmanın sonucunu aktarmıyor:

  • K1 kullanıcı anketi, katılımcıların alan tercihini inceliyor. Hayalî bulgusu: Ankete katılanlar sessiz masaları tercih ediyor. Cevaplamadığı soru: Bu tercih çalışma sonucunu değiştiriyor mu?
  • K2 salon gözlemi, grup odasının öğleden sonraki kullanımını inceliyor. Hayalî bulgusu: Gözlenen saatlerde grup odası sık kullanılıyor. Cevaplamadığı soru: Kullanıcılar sessiz masalara göre bu odayı mı tercih ediyor?

Gerçek tablonuzda "hayalî bulgu" yerine kaynağın kendi bildirdiği sonucu yazarsınız. Bu örnekteki cümleleri kendi makalenize kanıt diye taşımayın.

Görünür çelişkinin nedenini araştırın

Bu iki hayalî bulgu ilk bakışta ters görünebilir: İnsanlar sessizlik istiyorsa grup odası neden kullanılıyor? Fakat kaynaklar aynı soruyu sormuyor. Kullanılan bir oda, kullanıcıların diğer alanları tercih etmediğini göstermez. Anketteki kişilerle gözlemdeki kullanıcıların aynı olup olmadığını da bilmiyoruz.

Tabloda çelişiyor gibi görünen bulguları işaretle. Her çift için aynı sorunun, aynı grubun ve aynı ölçümün karşılaştırılıp karşılaştırılmadığını göster. Farkı açıklayacak bilgi metinlerde yoksa neden uydurma; hangi bilginin eksik olduğunu yaz.

Çelişkiyi mutlaka çözmek zorunda değilsiniz. Benzer koşullarda farklı sonuçlar bildiren iki kaynak varsa bunu olduğu gibi koruyun. Daha yeni tarihli kaynağı yalnızca yeni olduğu için doğru kabul etmeyin; yöntemini ve ele aldığı soruyu okuyun. İki metni uzlaştıracak bir ayrıntı ararken kaynağın söylemediği bir gerekçe eklememeye dikkat edin.

Eksik kanıtı yazının sınırına dönüştürün

Tabloda boş kalan bir hücre, bütün alanda araştırma bulunmadığı anlamına gelmez. Elinizdeki bölümlerin o soruyu cevaplamadığını gösterir. "Bu konuda kanıt yok" yerine "İncelediğim iki kaynak, çalışma sonucundaki değişimi ölçmüyor" gibi kapsamı belli bir not yazın.

Buradan sonra karar somutlaşır. Makalenizin asıl sorusu çalışma sonucuysa bunu doğrudan ölçen kaynak arayın. Yazıyı mevcut malzemeyle bitirecekseniz soruyu tercih ve kullanım gözlemleriyle sınırlandırın. Eksik kısmı yapay zekânın genel bilgisinden tamamlayıp kaynaklı bulgu gibi sunmayın.

Yapay Zeka'da her yanıtın altındaki kaynakları açıp kontrol edebilirsiniz. Bağlantının bulunması, tablodaki yorumun doğru olduğu anlamına gelmez. İlgili bölümü okuyun; yanıtın kullandığı sayı, ifade ve kapsam orada gerçekten var mı diye bakın.

Karşılaştırmadan ölçülü bir paragraf yazın

Örnekteki hayalî malzemeyle kurulabilecek paragraf şöyle olabilir: "K1'de ankete katılanlar sessiz masaları tercih ettiklerini bildirirken, K2 gözlenen saatlerde grup odasının sık kullanıldığını aktarıyor. Kaynaklar farklı şeyleri incelediği için bu bulgular tek başına çelişki göstermiyor. İkisi de alan seçiminin çalışma sonucuna etkisini açıklamıyor."

Kendi paragrafınızı yazdıktan sonra dar bir kontrol isteyin:

Bu paragrafta kaynakların kapsamını aşan cümleleri göster. Özellikle tercih, kullanım ve sonuç ifadelerinin birbirine karışıp karışmadığını denetle. Yeniden yazmadan önce sorunlu ifadeyi ve dayandığın kaynak bölümünü belirt.

Nottan taslak hazırlama rehberi, cümleleri doğal Türkçeye döndürürken yardımcı olabilir. Burada son kontrolünüz karşılaştırma tablosudur: paragraftaki her bulgu doğru kaynağa bağlanmalı, belirsizlikler metinde kalmalıdır. Kaynak gösterme biçimini ve yapay zekâ kullanımına ilişkin kuralları yazıyı teslim edeceğiniz kurumdan veya yayından kontrol edin.