Makine öğrenmesinde karar ağacı nedir diye soruyorsanız, girdiyi sırayla koşullardan geçirip bir tahmine ulaştıran modeldir. İlk koşul köktedir. Verilen cevaba göre bir dal izlenir; sonunda ulaşılan yaprak, modelin tahminini taşır. Tahmin bir sınıf adı veya sayısal değer olabilir.
Google'ın Türkçe karar ağaçları dersinde bu yol kökten yaprağa doğru açıklanır. Küçük bir ağacı okurken her koşulda hangi dala gittiğinizi görebilirsiniz. Bu izlenebilirlik, çıkan tahminin doğru olduğuna tek başına kanıt sağlamaz.
Kâğıt kuş hangi kutuya gidecek?
Hayalî bir origami grubunun bitmiş kâğıt kuşları sakladığını düşünün. Önceki kuşların genişliği ve yüksekliği santimetreyle ölçülmüş, uygun bulunan kutu türü de kaydedilmiş olsun. Hedefimiz, yeni bir kuş için kutu türünü tahmin etmek. Buradaki ölçüler ve koşullar yalnızca ağacı okumayı göstermek için seçildi; gerçek kayıtlarla model eğitmedik.
Örnek ağacımızın ilk sorusu şu olsun: "Genişlik 12 santimetreden büyük mü?" Cevap evetse yaprakta "geniş kutu" yazsın. Hayırsa ikinci soruya geçelim: "Yükseklik 6 santimetreden büyük mü?" Bu kez evetse "derin kutu", hayırsa "sığ kutu" yaprağına ulaşalım.
Genişliği 10, yüksekliği 8 santimetre olan kuşu izleyelim. İlk koşulun cevabı hayırdır; ikinci koşulun cevabı evettir. Bu yüzden tahmin derin kutudur. Ağacın öbür dalındaki geniş kutuya uğramayız. Her tahminde bütün yaprakları sırayla dolaşmak gerekmez.
Tam 12 santimetre genişlikteki kuş da ilk soruda hayır dalına gider. Çünkü koşul "büyük mü?" diye soruyor; "büyük veya eşit mi?" demiyor. Eşik üzerindeki işareti okumadan yalnızca sayıya bakmak, aynı girdiyi yanlış dala gönderebilir.
Bu koşulları kim seçiyor?
Bir insan aynı soruları kendi yazıp kuşları kutulara ayırabilir. Bu durumda elinde önceden belirlenmiş bir kural vardır. Makine öğrenmesiyle ağaç eğitirken ise algoritma, etiketli örneklerdeki olası koşulları karşılaştırarak bölünmeleri seçer. Denetimli öğrenme rehberindeki girdi ve hedef ayrımı burada da geçerlidir.
Bizim örneğimizde genişlik ve yükseklik girdidir; önceki kayıtta uygun bulunan kutu türü hedeftir. Öğrenme sırasında yalnızca kuşların ölçülerini görmek, hangi kutunun uygun bulunduğunu söylemez. Kutuların adlarını sonradan rastgele eklemek de doğru eğitim hedefi oluşturmaz.
Google'ın ağaç eğitimi açıklamasında, aday koşulların göreve uygun bir ölçütle değerlendirildiği anlatılıyor. Sınıflandırmada amaç, bölünmeden sonraki gruplarda hedef sınıfları daha iyi ayırabilmektir. Seçim alt düğümlerde sürer; durulan yerde bir yaprak tahmini oluşur.
Dolayısıyla 12 ve 6 sayılarının her origami işi için geçerli bir anlamı yok. Bu yazıda onları açıklama amacıyla koyduk. Eğitilmiş bir ağaçta eşikleri anlamak için kullanılan kayıtları, hedefin tanımını ve eğitim yöntemini incelemek gerekir.
Bir ağacın ilk sorusunun genişlikle ilgili olması, genişliğin her durumda en önemli fiziksel özellik olduğunu kanıtlamaz. Seçilen ilk bölünme o eğitim verisiyle ve kullanılan ölçütle ilgilidir. Başka kayıtlarla veya başka bir hedefle eğitilen ağacın ilk sorusu farklı olabilir.
Yaprakta yazan sonuç ne kadar kesin?
Bir yaprağa ulaşan eski kuşların hepsinin aynı kutuya uygun bulunması şart değildir. Model o gruba bir tahmin verirken bazı kayıtlar farklı hedef taşıyabilir. Yaprakta tek bir ad görmek, o gruptaki her örneğin aynı olduğuna karar vermemizi sağlamaz.
Yeni kuşun genişliği 10, yüksekliği 8 ise ağacımız derin kutu diyecek. Fakat sivri kanadının zedelenmesi veya kutunun içindeki başka eşyalar ölçülmediyse bunları hesaba katmış olmaz. Gerçek saklama kararında kuşu ve kutuyu ayrıca kontrol ederiz. Tahminin adı, eksik bilgiyi tamamlamaz.
Aynı yaprakta bir sayı da bulunabilirdi. Örneğin hedef kutu türü yerine paketleme süresi olsaydı ağaç bir dakika değeri tahmin edebilirdi. Bu, regresyondaki sayısal hedef fikriyle uyumludur; her sayısal tahminin tek bir düz çizgi denklemiyle yapılması gerekmez.
Ağacı okurken nereden başlayabilirsiniz?
Önce girdinin hangi birimle kaydedildiğini kontrol edin. On santimetreyi 100 milimetre diye ölçüp santimetre bekleyen koşula 100 olarak vermek, fiziksel kuş değişmediği halde yolu değiştirir. Ardından yalnızca izlenen koşulları sırayla yazın ve ulaşılan yaprağı kaydedin.
Kavramı Yapay Zeka'da çalışırken yukarıdaki koşulları verip "Genişliği 12, yüksekliği 6 olan kuş hangi yolu izler? Her koşulun cevabını ayrı açıkla" diye sorabilirsiniz. Bizim ağacımızda iki cevap da hayırdır; sonuç sığ kutudur. Yanıttaki kaynakları açıp kavramları kontrol edin. Bu alıştırma uygulamanın kendi içinde karar ağacı kullandığını göstermez.
